فراشناخت (به انگلیسی: Metacognition) (به عربی: إدراک الإدراک) در روانشناسی واژهای است که به صورت «شناختشناسی» یا «دانستنِ دانستن» یا «شناخت دربارهٔ شناخت» تعریف شدهاست. تأملی که انسان بر روی فرایندهای ذهنی خود میکند، و اندیشیدن دربارهٔ تفکر را فراشناخت مینامند. این مفهوم از مفاهیم نظریه ذهن بهشمار میآید، که به صورت عمومی دارای دو مؤلفه است: یکی دانش دربارهٔ شناخت، و دیگری قاعده بخشیدن به شناخت. کودک انسان تا پیش از دبستان هنوز مجهز به فراشناخت نیست و توانایی درکِ نظر و افکار و احساسات دیگران را ندارد، از چهار سالگی به بعد است که میفهمد که افکار و باورهای دیگران بر رفتارش تأثیر میگذارد و اینکه حتی ممکن است آنها از واقعیت به دور نیز باشد. بیماران مبتلا به اوتیسم فاقد نظریه ذهن میباشند، آدمها را به مانند هر نوع شی دیگری میبینند، در نتیجه به دنیای درون خود پناه میبرند. فراشناخت را میتوان به سه حیطه دانش فراشناختی(به انگلیسی: Metacognitive knowledge)، تجربههای فراشناختی(به انگلیسی: Metacognitive experiences) و راهبردهای فراشناختی(به انگلیسی: Metacognitive strategies) تقسیم کرد. دانش فراشناختی به باورها و نظریههایی اطلاق میشود که افراد دربارهٔ تفکر خود دارند. تجربههای فراشناختی شامل ارزیابیها و احساسهایی است که افراد در موقعیتهای مختلف دربارهٔ وضعیت روانی خود دارند و راهبردهای فراشناختی پاسخهایی هستند که برای کنترل و تغییر تفکر به کار گرفته میشوند و به خودتنظیمی هیجانی و شناختی کمک میکنند. فراشناخت توانایی یادگیرنده را برای آگاهی از قابلیت هی شناختی و کاربرد این قابلیت ها برای یادگیری است.
پژوهش حاضر با هدف اثربخشی مهارت های فراشناختی بر توانایی های شناختی و سبک های یادگیری دانش آموزان نارساخوان انجام شد. روش پژوهش نیمه آزمایشی با پیش آزمون و پس آزمون و گروه کنترل بود. جامعه آماری پژوهش حاضر را کلیه دانش آموزان نارساخوان مراجعه کننده به مراکز آموزشی و بالینی شهر تهران تشکیل دادند. تعداد30 نفر با روش نمونه گیری در دسترس انتخاب، و به صورت تصادفی در دو گروه آزمایش (15 نفر) و گروه کنترل (15 نفر) قرار گرفتند. ابزارهای پژوهش شامل پرسشنامه سبک یادگیری کلب (1971) و پرسشنامه توانایی های شناختی نجاتی (1392) و روش تجزیه و تحلیل داده ها تحلیل کواریانس بود. نتایج نشان داد مهارت های فراشناختی بر توانایی های شناختی و سبک های یادگیری موثر بوده است. در نتیجه مهارت های فراشناختی به عنوان یک روش موثر، مفید و زود بازده در توانایی های شناختی و سبک های یادگیری دانش آموزان نارسان خوان است.
پژوهش حاضر با هدف بررسی رابطه امید و خودکارآمدی تحصیلی با سرزندگی تحصیلی با توجه نقش واسطهای شادکامی در دانشآموزان انجام شد. روش پژوهش حاضر از نوع توصیفی با طرح همبستگی بود. جامعه آماری پژوهش شامل کلیه دانشآموزان مقطع متوسطه دوم شهرستان کاشان در بهار 1395 بودند. بر اساس جدول کرجسی و مورگان تعداد 431 دانشآموز (187 پسر و 244 دختر) با استفاده از روش نمونهگیری چندمرحلهای طبقهای متناسب با جنسیت انتخاب شدند. شرکتکنندگان به پرسشنامههای امید اسنایدر، خودکارآمدی تحصیلی مک ایلروی و بانتینگ، شادکامی لیبومیرسکی و فرم کوتاه شده سرزندگی تحصیلی چاری پاسخ دادند. دادهها از طریق آزمون معناداری ضریب همبستگی پیرسون و تحلیل رگرسیون سلسه مراتبی بهوسیله نرمافزارSPSS-22 مورد تجزیهوتحلیل قرار گرفتند. نتایج نشان داد امید (26/0=β و p<0.05) و خودکارآمدی تحصیلی (21/0=β و p<0.05) میتوانند بهطور معناداری سرزندگی تحصیلی دانشآموزان را پیشبینی کنند و شادکامی نقش میانجیگر در رابطه امید و خودکارآمدی با سرزندگی تحصیلی دارد. بنابراین، از طریق افزایش سطح امید و خودکارآمدی تحصیلی میتوان به افزایش شادکامی و بهاینترتیب ارتقاء سرزندگی تحصیلی در دانشآموزان و افزایش توانایی حل کردن چالشها و موانع تحصیلی آنان کمک نمود.
افسردگی شامل گروه ناهمگنی از اختلالات است که از لحاظ شدت و مزمن بودن و تظاهرات بالینی متفاوت هستند. حالتهای افسرده ساز بر روی یک پیوستار قرار میگیرند.یک وضعیت پیچیده و فراگیر است که با درجات گوناگونی از شدت بروز میکند، سیر بالینی متفاوتی دارد، به صورت علائم و نشانههای گوناگون تظاهر مینماید و در برابر شرایط جاری زندگی بسیار واکنش پذیر است. افسردگی نتیجه تعاملی مجموعهای از عوامل زیست شناختی و روانشناختی است.
افسردگی اساسی یک وضعیت فلج کنندهای است که غالباً سیری پایدار و عود کننده دارد. عوامل متعدد روانشناختی، بالینی و اجتماعی در بروز و سیر اختلال افسردگی اساسی نقش دارند. افسردگی بالینی با اختلال قابل ملاحظه در خلق از جمله بازداری رفتاری، منفی گرایی ذهنی، و در موارد شدیدتر با اختلال در کارکردهای بدنی مشخص میشود. افسردگی اختلالی عود کننده است. بیش از ۵۰% بیماران افسرده بیش از یک دوره افسردگی را تجربه میکنند (بلشر و کاستلو، ۱۹۸۸). همچنین پژوهشها نشان دادهاند که بیش از ۵۰ درصد بیماران افسرده طی دو سال پس از بهبودی بازگشت دوباره داشتهاند (کلر و شاپیرو، ۱۹۹۲) و در افراد دارای بیش از دو دوره افسردگی پیشین، احتمال عود دوباره بیماری در ۱۲ تا ۱۵ هفته پس از بهبودی نزدیک ۴۰ است (مولر و همکاران، ۱۹۹۶). این میزان بالای عود دوباره در افسردگی مسلماً نشاندهنده وجود برخی عوامل آسیب پذیری پایدار است که موجب میشود افراد خاصی در معرض خطر تجربه دورههای مکرر افسردگی قرار گیرند.
رویکرد پردازش اطلاعات از رویکردهای نوین در روانشناسی است که تمرکز بر شناخت و فراشناخت دارد. هر نوع دانش یا فرایند شناختی که در آن ارزیابی، نظارت یا کنترل شناختی وجود دارد فراشناخت نام دارد. افکار و شناخت ما در حافظه ذخیره و از آن بازیابی میشود. توسعه حافظه ذخیره هوشمندانه دادههادرذهن، بازیابی هوشمندانه دادهها ازذهن وکنترل هوشمندانه این ذخیره و بازیابیها فراحافظه نام دارد. از آنجا که بیمارن افسرده در افکار و نوع باورشان نسبت به خود، محیط و دیگران دچار مشکل شدهاند به نظر میرسد بررسی و بازسازی بخش وسیعتری از ماهیت باورها وطرحوارههاشان جهت درمان نیاز باشد. از آنجا که باورها و طرحوارههای افراد واحدهای اطلاعاتی هستند که طی زمان در حافظه افراد ذخیره شدهاند. تجدیدنظر در مفهوم طرحواره و ارتباط آن با حافظه سبب شد که به نظر برسد با توجه به نوع ذخیرهسازی اطلاعات در حافظه کوتاهمدت و بلندمدت قادر به بازسازی باورهای افراد افسرده در جهت بهبود علایم افسردگی خواهیم بود. در این بسته درمان با توجه به رویکرد پردازش اطلاعات و تمرکز بر حافظه بر اساس مدل اتکینسون- شیفرین، بدلی- هیچ و اندرسون به بازسازی حافظه و تغییر شناخت در افراد افسرده خواهیم پرداخت. در این بسته درمانی با توجه به نوع ذخیرهسازی اطلاعات در حافظه کوتاهمدت به صورت واجشناختی (صدای کلمات و عناصر) و دیداری ، ذخیرهسازی اطلاعات در حافظه بلندمدت به صورت معنایی یا موضوعی ، از طریق فرایندهای کنترلی همچون تمرین، رمزگذاری و راهبردهای بازیابی موثر اطلاعات از حافظه به صورت بسط معنایی یا نگهدارنده میتوان در کار با افراد افسرده جهت پردازش بهتر و موثرتر وقایع رنجآور گذشته و گذر از خطاهای شناختی جهت کاهش علایم افسردگی گام برداشت. از آنجا که در مرور ذهنی و تمرینها به نوعی پردازش معنایی صورت میگیرد و این پردازش از فن گفتار درونی یهتر و موثرتر صورت میپذیرد میتوان بر گفتار درونی افراد و بازسازی آنها نیز متمرکز شد. گفتار درونی موجب آگاهی ما از تجاربمان میشود و هیجانها، افکار، نگرشها، انگیزهها و احساسهای بدنی و سایر ویژگیهای شخصیتی مثل رفتار، ظاهر وصفات خود را شناسایی و پردازش میکنیم که در این بسته از تکنیکهای مرتبط استفاده خواهیم کرد که به تفضیل در ذیل بدان اشاره خواهیم کرد.
اختلال افسردگی عمده ، شایع ترین اختلال روانی با عود های مکرر است که پیامد های اجتماعی ، اقتصادی ، جسمانی و روانی بسیاری دارد. به تازگی بحث های زیادی در مورد رویکرد های رفتاری و شناختی موج سوم به خصوص در حیطه ی درمان افسردگی انجام شده است. از این رو هدف مطالعه حاضر مروری بر تاثیر مداخلات رویکردهای درمانی موج سوم (شناخت درمانی مبتنی بر حضور ذهن ، درمان فراشناختی ، درمان مبتنی بر پذیرش وتعهد و فعال سازی رفتاری) بود. روش بررسی، با مرور و بررسی مقالات موجود در زمینه ی تاثیر درمان های موج سوم رفتاری – شناختی در مبتلایان به افسردگی انجام شده است. یافته ها نشان می دهد که هر چهار رویکرد درمانی مذکور در کاهش علایم افسردگی و افزایش کیفیت زندگی مبتلایان به افسردگی تاثیر داشته اند. اگر چه 4 رویکرد درمانی مذکور اثر بخشی خود را در کاهش میزان افسردگی نشان داده اند لذا به دلیل جدید بودن این درمان ها امید است تحقیقات آینده مکانیسم های اثر بخشی شان را روشن تر کند.
هدف از پژوهش حاضر انواع رویکردهای درمانی در اختلال افسردگی می باشد که با استفاده از منابع کتابخانه ای و به روش توصیفی و تحلیلی به نگارش درآمده است. افسردگی، شایع ترین اختلال روانی است که پیامد های اجتماعی، اقتصادی، جسمانی و روانی بسیاری دارد. افسردگی یکی از شایع ترین تشخیص های روان پزشکی است که مشخصه آن خلق افسرده و با احساس غمگینی، اعتماد به نفس پایین و بی علاقگی به هر نوع فعالیت و لذت روزمره مشخص می شود. افسردگی یک حالت خلقی شامل بی حوصلگی و گریز از فعالیت یا بی علاقگی و بی میلی است و می تواند بر روی افکار، رفتار، احساسات و خوشی و تندرستی یک فرد تاثیر بگذارد. افسردگی منجر به از کارافتادگی قابل توجه فرد در قلمروهای زندگی فردی و اجتماعی و اشتغال می شود و عملکردهای روزمره فرد همچون خوردن و خوابیدن و سلامتی فرد را تحت تاثیر قرار می دهد که نیازمند استفاده از انواع رویکردهای درمان در طول زندگی بیماران می باشد. با توجه به مطالب ارایه شده، استفاده صحیح از انواع رویکردهای درمان افسردگی در بیماران می تواند نقش موثر و بسزایی در کاهش اختلال افسردگی داشته باشند که در این مقاله به بررسی تعدادی از این رویکردها پرداخته خواهد شد.
سوء مصرف مواد در میان نظامیان همواره وجود داشته است و بر اساس بسیاری از مطالعات این عامل تاثیر منفی قابل ملاحظه ای بر توان رزمی و آمادگی نظامیان بر جا می گذارد. از این رو در بسیاری
ازسیستم های نظامی پروتکل هایی به منظور پیشگیری و درمان اعتیاد و سوء مصرف مواد مخدر در نظامیان تدوین گردیده است.
در این مطالعه مروری، کلیه مقالات مرتبط با اعتیاد و سوء مصرف مواد در نظامیان موجود در پایگاه های اطلاعاتی داخلی و خارجی و کتب کتابخانه های دانشگاه های داخل و خارج با عنوان روانشناسی نظامی دستورالعمل های تهیه شده در زمینه پیشگیری از سوء مصرف مواد در میان نیروهای نظامی در نقاط مختلف دنیا بررسی گردید.
نتایج نشان می دهد عواملی چون ممنوعیت استفاده از مواد، مجازات های سخت انضباطی برای روی آوردن به اعتیاد، آزمایشات دوره ای ادرار، مشارکت خانواده و دوستان برای پیشگیری و درمان اعتیاد، مجازات متناسب با سوابق خدمت و همکاری های افراد، توجه ویژه به مسائل فردی و اجتماعی، همکاری بیمارستان های نظامی با مراکز توان بخشی، بهره گیری از فرماندهان نظامی، الگو قرار دادن کارکنان ارشد همگی از امور مشترک در دستورالعمل های موجود می باشد.
پیشنهاد می شود با بهره گیری و بررسی پروتکل های موجود، پروتکل اختصاصی و منسجمی به منظور پیشگیری و درمان سوء مصرف مواد در نیروهای نظامی کشورمان تدوین گردد.
پژوهش حاضر با هدف شناخت عوامل مؤثر بر سوء مصرف مواد مخدر از دیدگاه افرادی که درگیر درمان آن هستند، انجام شد.به علت ساختار پیچیده و مبهم عوامل مؤثر بر اعتیاد جوانان از روش نقشه های شناختی فازی برای گردآوری و تحلیل داده ها استفاده شد. شرکت کنندگان پژوهش شامل 16 نفر پزشکان و روان شناسان مراکز درمان اعتیاد ارومیه بودند. نتایج نشان داد از نظر متخصصان به ترتیب متغیرهای اعتیاد اعضای خانواده با درجه بیرونی 1/54، بیکاری با درجه بیرونی 1/32 و همسالان منحرف با درجه بیرونی 0/88بیشترین تاثیر را بر اعتیاد دارند. همچنین از نظر این متخصصان اعتیاد توان فرد برای مقابله با مشکلات زندگی را کاهش می دهد، ناتوانی در حل مشکلات نیز باعث افزایش احساس انزوا در فرد می شود و این امر نیز باعث تشدید اعتیاد فرد می گردد. نتایج دارای تلویحات کاربردی است.